Waarom we onze emoties nodig hebben om onszelf te verstaan

Waarom emoties verwarrend kunnen zijn

En eerlijk is eerlijk: in het licht van wat ik schrijf in mijn blog ‘Een kinddeel, heb ik dat dan?!’, zit daar een kern van waarheid in. Veel van ons hebben te maken met achterstallig emotioneel onderhoud. We hebben nooit echt geleerd om emoties te voelen; ze zijn lange tijd genegeerd, weggedrukt of overschreeuwd door ons hoofd. Het gevolg is dat emoties zich vaak niet ‘schoon’ aandienen, maar voortkomen uit onverwerkte pijn die ons kinddeel met zich meedraagt.

Een kind heeft niet de capaciteit om emoties te reguleren of in perspectief te plaatsen en wordt er volledig door overgenomen. Wanneer dit deel geraakt wordt, reageren we niet vanuit onze gezonde volwassene, maar vanuit die kwetsbaarheid. Emoties dienen zich dan rauw, groot en allesoverheersend aan, vaak los van de situatie in het hier en nu. Dat maakt emoties verwarrend en beangstigend. En dus leren we al vroeg: hier moet ik grip op houden. Of liever nog: dit moet weg.

Kop zonder kip

We kennen allemaal de uitdrukking ‘rondlopen als een kip zonder kop’. Volgens Michelle van Dusseldorp is het bij ons Nederlanders juist andersom: we rennen rond als een kop zonder kip.
We leren dat we het vooral met ons hoofd moeten doen. Omgaan met onszelf — onze emoties, ons lijf leren begrijpen, onze behoeften serieus nemen — komt veel minder aan bod. Daarmee missen we een deel van onszelf. Een deel dat we juist nodig hebben om ons leven te leven in verbinding, vanuit echtheid en trouw aan wie we werkelijk zijn.

De kracht van emoties:

Emoties zetten aan tot betekenisvolle acties. Ze zijn belangenbehartigers van wat er in ons leeft. Ze maken ons bewust van wat we wel of juist niet prettig vinden, waar onze behoeften liggen en wat voor ons waardevol is.
Emoties geven informatie over wat we aankunnen en waar onze grenzen liggen. Over waar we naar verlangen en waar we juist afstand van willen nemen. Wanneer we ze op een effectieve manier leren inzetten, dragen ze bij aan authenticiteit en echte verbinding. Emotioneel aanwezig zijn vergroot onze kwaliteit van leven. Zomaar een paar voordelen op een rij. Maar om emoties op die manier te kunnen gebruiken, is er wel iets nodig.

Wat is een emotie eigenlijk?

Daarom neem ik je eerst mee naar de vraag wat een emotie eigenlijk is. Daarna kijken we naar de functie van een aantal emoties, en wat ze ons willen vertellen. Het woord emotie betekent letterlijk: in beweging brengen. Emoties dienen zich vaak plotseling aan en duren in de kern relatief kort — ongeveer negentig tot honderdtwintig seconden. Ze zetten ons aan om in beweging te komen, om werk te maken van wat voor ons belangrijk is, om op te komen voor datgene wat voor ons telt.

Emoties als golven:

Je kunt een emotie zien als een golf. Er is een trigger die de golf in gang zet. Snelle, automatische systemen in ons brein nemen waar: er gebeurt iets belangrijks. Nog voordat we er bewust over nadenken, wordt een actiesysteem geactiveerd zodat we direct kunnen reageren. Ons lichaam doet mee: de hartslag versnelt, spieren spannen aan, we voelen warmte of kou, tintelingen, druk.
De emotie werkt toe naar een piek: een duidelijke actieneiging. Als we die actieneiging volgen en er passend naar handelen met een gezonde actie, zakt de golf weer af en ebt de emotie weg. Neem boosheid als voorbeeld. Boosheid heeft als functie om je duidelijk te maken dat er ergens over jouw grens is gegaan. Boosheid vraagt van je dat je die energie inzet om je grens aan te geven. Wanneer je dat op een volwassen en passende manier kunt doen, ebt de boosheid weer weg. Of verdriet, dat ons helpt los te laten wat voorbij is. Verdriet vraagt dat je rouwt, troost zoekt en betekenis geeft aan wat je verloren bent, zodat je op een waardige manier afscheid kunt nemen.

Primaire versus secundaire emoties:

Belangrijke nuance daarbij: wanneer ik het heb over emoties die relatief kort duren, heb ik het over primaire emoties. Ze komen op, bewegen door ons heen en nemen weer af, mits er op de actieneiging wordt ingegaan. Wat we echter vaak doen wanneer de golf zijn hoogtepunt bereikt, is iets anders. We bedekken de primaire emotie met een emotie die we als minder bedreigend ervaren. Zo kan een allesoverheersend gevoel van verdriet worden afgedekt met boosheid. Deze zogeheten secundaire emoties kunnen jarenlang telkens opnieuw worden beleefd en doen niets goeds van binnen.

Wat we vaak doen met emoties (en wat dat kost)

Een andere veelgebruikte strategie is onderdrukken of negeren. Wanneer een emotie zijn piek bereikt, drukken we haar naar beneden.
Of we gaan naar ons hoofd. Met je gedachten kun je de piek steeds opnieuw bereiken, je blijft erin hangen. Zeuren is vaak een onbegrepen pleidooi voor wat zich wil uiten. De energie die in de emotie zit, kan dan haar natuurlijke beweging niet afmaken. Ze blijft vastzitten in ons lichaam en kan zich uiten in allerlei vormen van spanning, vermoeidheid of lichamelijk ongemak. En een emotie die er niet mag zijn, kan haar functie niet vervullen. Ze kan niet richting geven, niet sturen en niet aanzetten tot een passende actie. Hoe je aankijkt tegen de rol van emoties, is daarom bepalend voor de manier waarop je met emoties omgaat.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.